Tüketici davranışlarının en belirgin şekilde etkilendiği 2008 son çeyrekte Türkiye`de yaklaşık 2 milyar liralık bir e-ticaret hacmi gerçekleşmiş.

Alışveriş merkezleri, 80`li yıllardan itibaren Batı`nın refah toplumlarında sadece bir alışveriş alanı değil birer sosyalleşme alanıydı da... Bazı antropologlar, iyi yontulmuş çakmak taşlarına karşı sığır derisi ya da geyik fibulasının takas edildiği o ilk ve en ilkel alışverişlerin gerçekleştiği nehir kıyılarını da `alışveriş merkezi` olarak görse de günümüzdeki anlamıyla alışveriş merkezleri, ortaçağ liman kentlerinin açık pazarlarından da 19. yüzyılın burjuva pasajlarından da farklı olarak, kapitalist ekonominin bir tür gövde gösterisini üstleniyordu. 80`ler, boş market rafları önünde birkaç litre votka ve biraz kara ekmek için sıra bekleyen Doğu Bloku yurttaşlarının dokunaklı görüntülerinin, Batı`nın parlak vitrinli alışveriş merkezlerinden ibretle seyredildiği yıllardı. Kapitalizmin sınırsız ürün çeşitliliği ve arz/dağıtım başarısının kuleleri olarak yükseldiler. Bizim, 90`lı yıllarda başlayan bir süreçte tanıklık ettiğimiz bu tüketim mabedleri, kalabalık toplulukların, tişört, çikolata, televizyon ya da mayonez satın aldıkları, film izledikleri, çocuklarıyla oyun oynadıkları, kahve içtikleri ve flört ettikleri birer insan parkıydı. Ama bir dönem bütün insanları kendisine çeken bu alışveriş kiliseleri, 90`ların ortalarından itibaren, yine Batı`dan başlayarak, iki temel sürecin etkisiyle ziyaretçilerini yavaş yavaş kaptırmaya başladı. Bunlardan ilki 1995`ten itibaren başta ABD olmak üzere tüm dünyada hızla yaygınlaşan internetin sunduğu alışveriş olanaklarıydı. İkincisi de özellikle 11 Eylül 2001`den sonra zuhur eden `güvenlik` endişesinin, kimi zaman insanları `kalabalık ve kapalı` ortamlardan uzak tutacak kadar büyümesi. Elektronik ticaret ya da sanal alışveriş, zaten henüz alışveriş yokken bile insanları kendisine tutsak etmeye başlamış bu olağanüstü iletişim mecrasının, sadece bir koltukta karşısına oturmasını istediği ve bu haliyle de kolaylıkla cezbettiği kullanıcılarının üzerinde kazandığı/kazanmakta olduğu yeni bir zaferin adıydı. Zaten artık `öteki insanları` görmek, film izlemek ya da eğlenmek için alışveriş merkezlerine de ihtiyaç yoktu... 2008 hacmi 9 milyar TL 11 Ağustos 1994`te NetMarket isimli site Sting`in `Ten Summoners Tales` isimli albümünü 12.48 dolara sattığında dünya üzerindeki ilk sanal alışverişi yapmış ve ticaret açısından artık önüne geçilemez bir sürecin fitilini ateşlemiş oldu. 1995`ten itibaren internet kullanımının hızla yaygınlaşmasıyla ortaya çıkan e-ticaret, `tamamen serbestleşmiş ticaret` düşü için de çok elverişli bir zemin yaratarak gelişiyor. Dünyada 2001 yılında e-ticaretin hacmi 65 milyar dolarken, 2007 sonunda 233 milyar dolara ulaştı. 2008`de krizin etkisiyle bu hızlı yükseliş biraz olsun durulsa da hacmin genişlemeye devam edeceği görülüyor. Türkiye`de de özellikle 1999 yılından sonra, internetin de daha etkin kullanılmaya başlanmasıyla birlikte pek çok büyük ve orta ölçekli kuruluşun doğrudan satış kanalları oluşturmaya başladıkları görüldü. Bankalararası Kart Merkezi verilerine göre 2005`te 1.4 milyon lira olan e-ticaret hacmi 2008`de 9.1 milyon liraya ulaştı. Krizin reel ticarette yarattığı gerilemenin yanında sanal ticaretteki gerilemenin de oldukça sınırlı olduğu görülüyor. Bu sayfada yer alan tablolarda e-ticaret hacminde belirgin bir genişleme görülüyor. Türkiye`de sanal pos üzerinden gerçekleşen e-ticaret 2007 yılında 2006`ya göre yüzde 105 artarak 5.5 milyar TL`ye ulaştı. 2008`de ise son çeyrekte küresel krizin etkisiyle görülen ivme kaybına rağmen yine etkileyici bir sıçramayla 9 milyar liraya kadar yükseldi. Kriz çok fazla etkilemediKrizin ekonominin diğer göstergeleri ve reel ticaret üzerindeki yıpratıcı etkisinin de sanal ticaret üzerinde görece daha zayıf gerçekleştiği görülüyor. Tüketici davranışlarının en belirgin şekilde etkilendiği 2008 son çeyrekte Türkiye`de yaklaşık 2 milyar liralık bir e-ticaret hacmi gerçekleşmiş. Bu miktar 2007`nin tüm çeyreklerinde ve 2008`in 1. çeyreğinde yakalanan hacimden daha yüksek. Ama kriz olmasaydı 2008, 4. çeyrekte 3 milyar liraya yakın bir hacim beklenebilirdi. Dünya çapında da durum çok farklı değil. Online pazarlama araştırma şirketi comScore`un araştırması 2007-2008 yılında e-ticarette yüzde 17 olarak gerçekleşen büyümenin bu yıl yüzde 6-10 arasında gerçekleşeceğini öne sürüyor. Bu, krizin elektronik ticareti de etkilediğini gösteriyor. Ama reel sektörlerde yaşanan gerilemenin boyutları düşünüldüğünde, ergenlik çağında sayılabilecek bir alan için `oldukça sağlıklı atlatılmış bir salgın` yorumunu yapmak da fazla iyimserlik olmasa gerek. Temel sorun güvenlik ya da `güvensizlik`E-ticaretin önündeki en önemli engellerden biri insanların özellikle kart bilgilerini sanal ortamda paylaşmak konusunda gösterdikleri, kimi zaman haklı saiklere dayanan tedirginlik. Bu konuda önemli bir çözüm olanağı sunan sanal kartlar ise yeterli ilgiyi görmüyor. Kredi kartına bağlı bir online hesabı ifade eden ve kart sahibi tarafından sınırlanmış limiti sayesinde kredi kartının tümüne hükmedemeyen sanal kartların, 2005 başlarında yüzde 3`ler seviyesinde olan işlem payı, 2007 sonunda yüzde 2,5`e gerilemiş. Bu durumu Türk tüketicinin internet üzerinden gerçekleştirdikleri alışverişlerde `normal kredi kartlarını kullanma cesareti` olarak yorumlayanlar da var. Sektörün işleyişinde kilit rolü bulunan bankalar da artan talepler doğrultusunda internet üzerinden verdikleri hizmetleri yeni yazılım destekleriyle geliştiriyorlar ve daha güvenli hale getiriyorlar. Şirketlere web sayfası zorunluluğuYeni Türk Ticaret Kanunu tüm şirketlere web sitesi kurma mecburiyeti getiriyor.Düzenlemenin yürürlüğe girmesinden itibaren 3 ay içinde internet sitesini oluşturmayan şirket yöneticileri, 6 aya kadar hapis ve 300 güne kadar adli para cezasına çarptırılacak. Düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte 1 milyon civarında şirketin web sitesi kurması gerekecek. E-ticaret yapmak isteyen firmaların, `ürün yönetimi`, `içerik yönetimi` ve `ödeme sistemi` olan bir internet sitesine sahip olması gerekiyor. Bu konuda açık kaynaklı (ücretsiz) yazılımlar da var, ancak iyi işleyen, ilgili satış alanında uzmanlaşmış ve yerel özellikler içeren bir site için özel bir çözüm üretmek gerekiyor. Maliye, `İngiltere modeli`ne çalışıyorGelir İdaresi Başkanlığı ile Gelir Politikaları Genel Müdürlüğü internet ortamında ticaretle ilgili olarak yeni bir model üzerinde çalışıyor.Elektronik ticareti yeni esaslara bağlayacak bu düzenlemeyle birlikte, satılan eşyayla ilgili `ticari olan` ve `ticari olmayan` şeklinde ikili bir tanımlamaya gidilecek. Düzenlemede ticari olmayan eşyalar KDV kapsamından çıkarılacak. Yeni sistemde satılan eşyaya `eski-yeni` ayrımı da gelecek. Maliye yetkilileri, İngiltere`de sanal ortamdaki ticari şirketlere KDV uygulandığını, şahısların ise KDV kapsamı dışında bırakıldığını belirterek İngiltere modelini örnek aldıklarını vurguluyorlar. KDV`siz satış `internet işportası` mıİnternet ortamında 2 türlü satış yapılıyor. Birinde şirketler kendi ürünlerini elektronik ortamda pazarlıyor. Diğerinde ise `gittigidiyor.com, hepsiburada.com` gibi sanal alışveriş merkezleri satış yapıyor. Mevcut KDV kanununa göre bu satışların tümü KDV`ye tabi. Yeni sistemle birlikte sanal ortamda satılan ve ticari olmayan eşyaların KDV kapsamından çıkarılması ve sadece aracılık yapan sitenin komisyonunun KDV`ye tabi olması planlanıyor. Bu, özellikle müzayede usulü satışlarda hem satıcı hem de alıcı için bir avantaj sağlayacak. Ancak bu konuda da KDV`siz satışın bir tür `internet işportası`na dönüşeceği endişesi taşıyanlar var. Elektronik alışverişte ilkler ve ilginçlikler - İnternet dünyasındaki ilk sanal alışveriş 11 Ağustos 1994`te gerçekleşti. Satışı yapan NetMarket isimli bir internet sitesi, sattığı ürün ise Sting`in `Ten Summoners Tales` isimli albümüydü. Albüm 12.48 dolara alıcı buldu ve dünyada internet üzerinden satılan ilk ürün olma özelliğini kazandı. - Bugün dünyanın en önemli alışveriş sitelerinden olan Amazon.com, 16 Temmuz 1995`te iki odalı bir evden kitap satışına başladı. Sitenin kurucusu Jeff Bozes kitap satışıyla başladığı bu küçücük evde dev adımlarla büyüdü. - Bugün dünyanın en büyük ikinci alışveriş sitesi olan e-Bay.com, 1995`te San Francisco`da ortaya çıktı ve önemli ilklere imza attı. e-Bay`de isteyen 2. el eşyasını açık artırmayla satışa çıkarıyor veya değiş-tokuş yapabiliyordu. İlk açık artırma 1 Mayıs 1995`te gerçekleşti ve site tüm dünyaya yayıldı. Şimdi sitede günde ortalama 5.7 milyon ürün açık artırmaya çıkarılıyor. - İlk kez 1998 yılında başlayan sanal kart uygulaması, online alışverişte daha güvenli bir ödeme dönemini başlattı. Kredi kartıyla yapılan ödemelerde en büyük payı almaya aday sanal kartların kullanım oranı kısa sürede yüzde 15`e ulaştı. - Harry Potter serisinin son kitabı `Harry Potter ve Ölüm Yadigârları` 2007`de Amazon.com üzerinden 2.2 milyon adet önsipariş alarak, sanal alışverişte inanılmaz bir rekor kırdı. Kitabın yazarı J. K. Rowling, sadece ilk gün satışlarından 54 milyon sterlin kazandı. - Türkiye`de geçimini sadece internet üzerinden ticaret yaparak sağlayanların sayısı 2007`de on binli rakamlara ulaştı. Koşu bandından çaydanlığa, LCD TV`den dizüstü bilgisayara kadar çok geniş bir ürün yelpazesini internetten satışa sunan bireysel girişimcilerin aylık kazançları 10 bin YTL`ye ulaştı. - Forrester Research`ün 2007 yılı araştırmasına göre, Amerika`da sanal alışverişte en çok bilgisayar ve donanımlarının satın alındığı ortaya çıktı. Otomotiv ikinci, giyim-aksesuar üçüncü, kozmetik-parfümeri dördüncü sırada yer aldı. Beşinci sırada kedi ve köpek mamaları yer alıyor. Kaynak: Bankalararası Kart Merkezi E-TİCARETİN KOBİ`LER İÇİN BAŞLICA AVANTAJLARI- Uzak pazarlara erişim- Müşteriyle daha kolay ve doğrudan iletişim kurma yoluyla maliyetsiz bilgi transferi - Markalaşma sürecinin hızlanması, genç ve dinamik nüfusla irtibat.

Referans gazetesi